19e eeuw

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Eeuwen: 18e eeuw · 19e eeuw · 20e eeuw
Decennia: <- 1800-1809 1810-1819 1820-1829 1830-1839 1840-1849
1850-1859 1860-1869 1870-1879 1880-1889 1890-1899 ->

De 19e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 19e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1801 tot en met 1900.

Inhoud

Overzicht van de jaren in en rond deze eeuw

Jaren '90 1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799
Jaren   '0 1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809
Jaren '10 1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819
Jaren '20 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829
Jaren '30 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839
Jaren '40 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849
Jaren '50 1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859
Jaren '60 1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869
Jaren '70 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879
Jaren '80 1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889
Jaren '90 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899
Jaren   '0 1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909

Belangrijke gebeurtenissen in de 19e eeuw

Franse tijd en Weense tijd

  • Het Congres van Wenen herstelt grotendeels de oude verhoudingen in Europa (Restauratie).
  • Onafhankelijkheidsoorlogen in Latijns-Amerika. De Franse bezetting van het moederland Spanje bracht vanaf 1810 het verzet op gang, dat in twintig jaar het hele subcontinent in zijn greep kreeg. De door Simón Bolívar gedroomde 'Verenigde Staten van Zuid-Amerika' kwamen er echter niet. Het subcontinent werd de rest van de eeuw geteisterd door oorlogen, burgeroorlogen, revoluties en staatsgrepen.
  • Stichting van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden op initiatief van de grote mogendheden.

Midden van de eeuw

geestelijke en materiële ontwikkeling

  • De Evolutietheorie
  • De Industriële revolutie, uitvindingen als de stoomlocomotief enz.
  • Als reactie op de Franse Revolutie ontstaat het Duits Idealisme, dat een organische ontwikkeling van de maatschappij nastreeft. In de kunsten vindt deze geestelijke stroming haar vertaling in de Romantiek leidt in de kunst tot sterke gevoelsuitingen. Er ontstaat vraag naar een verhaal in de geschiedenis. Liefde voor de natuur en voor het eigen land voert tot nationalisme. In de multiculturele Donaumonarchie ontstaan aan alle kanten afscheidingsbewegingen.
  • Ontdekkingsreizen
  • Het Imperialisme waarbij de wereld werd verdeeld tussen de grote Europese mogendheden.
  • De opkomst van het Frans als diplomatieke en culturele wereldtaal en het Duits als wetenschapstaal, dit ten koste van het Latijn.
  • De briefpost wordt een overheidstaak. Regelmatige verzending tegen vaste tarieven vergroot de betrouwbaarheid.
  • Uitvinding van de telegraaf aan het begin, en de telefoon aan het eind van de eeuw maken de wereld kleiner dan hij was.
  • Spoorwegen worden aangelegd in heel Europa, en vervolgens ook daarbuiten.
  • Door de industrialisatie en de verbeterde gezondheidszorg ontstaat een snelle toename van de bevolking. De waarschuwing van de Britse econoom Robert Malthus, dat de economische groei de bevolkingstoename niet kan bijhouden, dreigt uit te komen. Door het liberalisme ontstaan grote inkomensverschillen, die veel effect hebben op de geboortecijfers. "The rich get richer, the poor get children." Hiertegen ontstaat verzet, in Nederland gebundeld in de in 1881 opgerichte Neo-Malthusiaanse Bond en belichaamd door de eerste vrouwelijke arts Aletta Jacobs. Zij trekt de Amsterdamse volkswijk de Jordaan in om de volksvrouwen voor te lichten over geboortebeperking.
  • In 1806 wordt in het hart van Londen het eerste gaslicht op straten en pleinen aangebracht. In de rest van Europa beperkt echter de straatverlichting zich nog tot wat kaarsen en petroleumlampen. Pas wanneer na 1850 overal gasfabrieken worden gebouwd, komt een behoorlijke openbare verlichting van de grond. Het elektrisch licht speelt nog geen rol van betekenis omdat het veel te kostbaar is.
  • De ontwikkeling van het geschut en de ballistiek maken de verdediging van steden binnen hun wallen zinloos. De stadsmuren en stadspoorten worden gesloopt en op de wallen verrijzen vaak de eerste stadsparken.
  • Heeft in 1810 nog een minderheid van de landen in Europa een grondwet, in 1870 hebben alleen Rusland, het Osmaanse Rijk en Monaco er geen.
  • Grote veranderingen op het platteland in oostelijk Nederland. Rond 1829 worden de domeingronden in Twente en elders verkocht, meest aan de tot dan toe horige boeren. In Drenthe worden de veenkolonies geopend. In de tweede eeuwhelft worden de gemeenschappelijke markengronden gesplitst en verkocht om ontgonnen te worden.

Belangrijke personen van de 19e eeuw

 

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.