Domesticatie

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Vroege domesticatie: Een koe wordt gemolken in het Antieke Egypte.

Domesticatie (van het Latijn domus, huis) is het proces waarmee de mens dieren en planten door selectie en fokken zodanig van eigenschappen verandert dat deze steeds meer aangepast raken aan het leven dichtbij en in dienst van de mens.

Inhoud

Algemeen

Het doel van domesticatie van planten is ze beter te kunnen gebruiken als voedsel of voor hun sierwaarde (bloemen). Domesticatie van dieren heeft tot nut ze als voedsel te kweken, om werk te verrichten of als gezelschapsdier.

Na domesticatie staan de gedomesticeerde exemplaren van een soort aan een geheel andere vorm van selectiedruk bloot dan hun wilde verwanten. De mens kweekt of fokt immers alleen verder met exemplaren die voor de mens gunstige eigenschappen hebben, zodat er in zeer korte tijd (tenminste op evolutionaire schaal bezien) grote veranderingen kunnen optreden, bijvoorbeeld van een wolf naar een schoothondje.

Het eerste gedomesticeerde dier was de hond, die waarschijnlijk al tienduizenden jaren geleden werd gedomesticeerd. De hond werd gevolgd door de geit, het schaap en het varken, rond 8000 v.Chr. Dit vond allemaal plaats in het westen van Azië, in de zogenaamde vruchtbare halve maan. De koe volgde rond 6000 v.Chr. Het paard werd rond 4000 v.Chr. in het zuiden van Europees Rusland gedomesticeerd. De domesticatie van cavia's wordt ongeveer 1000 v.Chr. gesitueerd. Door genetische analyse is tegenwoordig vaak redelijk goed vast te stellen

  • welke soort de wilde voorouder is
  • hoe lang geleden de domesticatie ongeveer heeft plaatsgevonden en
  • of dit een eenmalige gebeurtenis is geweest of dat het proces zich in verschillende streken of tijden herhaaldelijk heeft voltrokken.

Soms is de wilde voorouder inmiddels vermoedelijk uitgestorven of bestaat er twijfel of in het wild levende dieren van een gedomesticeerde soort niet gewoon verwilderde exemplaren zijn, in plaats van nog oorspronkelijk wilde van die soort.

Bij veel gedomesticeerde planten is sprake van polyploïdie, dat wil zeggen dat iedere cel van zo'n plant in plaats van 2n chromosomen er 4n of zelfs 6n of 8n bezit. Dit gaat bij veel planten gepaard met grotere bladeren, bloemen en/of vruchten. Op deze wijze is b.v. tarwe waarschijnlijk uit emmer ontstaan.

Gedomesticeerde dieren

Een gedomesticeerd dier voldoet aan zes criteria[bron?]:

  1. Gemakkelijk en flexibel dieet
  2. Snel opgroeien
  3. Zich voortplanten in gevangenschap
  4. Een aangenaam karakter hebben
  5. Niet snel in paniek raken
  6. De mens als zijn baas herkennen

Gedomesticeerde dieren zijn o.a.:

Soort Datum Locatie
hond 15000 v.Chr. Meerdere locaties
geit 10000 v.Chr. [1] Azië en Midden-Oosten
schaap 8000 v.Chr.[2] Azië en Midden-Oosten
varken 8000 v.Chr.[3] China
koe 8000 v.Chr.[4][5] India, Midden-Oosten, en Sub-Sahara Afrika
kat 7000 v.Chr.[6] Middellandse Zee
kip 6000 v.Chr.[7] Zuidoost-Azië
cavia 5000 v.Chr.[8] Peru
ezel 5000 v.Chr.[9], [10] Egypte
waterbuffel 4000 v.Chr. China
paard 4000 v.Chr. Oekraïne
lama 3500 v.Chr. Peru
zijdevlinder 3000 v.Chr. China
rotsduif 3000 v.Chr.??? Egypte, Middellandse Zee
kameel 2500 v.Chr.??? Centraal-Azië
dromedaris 2500 v.Chr.??? Arabië
banteng ??? Zuidoost-Azië, Java
gayal (gaur) ??? Zuidoost-Azië
jak 2500 v.Chr. Tibet
gans 1500 v.Chr.??? Europa
anser cygnoides (Chinese gans) 1500 v.Chr.??? Oost-Azië
Alpaca 1500 v.Chr.??? Peru
Eend ?? China
muskuseend ???. Zuid-Amerika
rendier 1000 v.Chr. Siberië
parelhoen ?? Afrika
karper Oost-Azië
fret 1500 - 500 v.Chr. Europa
kalkoen 500 v.Chr.??? Mexico
goudvis ??? China
konijn 1600 Europa
Tweede cirkel (Second circle)
Soort Datum Locatie
bij 4000 v.Chr. Meerdere locaties
Aziatische olifant 2000 v.Chr. ???
damhert 1000 v.Chr. Middellandse Zee
pauw 500 v.Chr. India
duif 500 v.Chr. Noord-Afrika
Japanse kwartel 1100-1900 Japan
kanarie 1600 Canarische Eilanden, Europa
mandarijneend ??? China
knobbelzwaan 1000-1500 Europa

En verder:

Gedomesticeerde planten

Gedomesticeerde planten zijn onder andere:

Overige gedomesticeerde soorten

Overige gedomesticeerde soorten zijn:

Noten

  1. ^ Melinda A. Zeder, Goat busters track domestication.(physiologic changes and evolution of goats into a domesticated animal), Avril 2000, (en) .
  2. ^ Michaël Lallemand, Courte synthèse sur l'histoire du mouton, de la domestication à nos jours, 2002, (fr) . See also Pre-Historic Zawi Chemi Shanidar, (en) .
  3. ^ Giuffra E, Kijas JM, Amarger V, Carlborg O, Jeon JT, Andersson L. The origin of the domestic pig: independent domestication and subsequent introgression., Avril 2000, (en) .
  4. ^ Late Neolithic megalithic structures at Nabta Playa (Sahara), southwestern Egypt.
  5. ^ Source : Laboratoire de Préhistoire et Protohistoire de l'Ouest de la France [1], (fr) .
  6. ^ .Un chat apprivoisé à Chypre, plus de 7000 ans avant J.C., Press release from the CNRS, April 2004, (fr) . Original article: J.-D. Vigne, J. Guilaine, K. Debue, L. Haye & P. Gérard, Early taming of the cat in Cyprus, Science, 9 avril 2004.
  7. ^ West B. and Zhou, B-X., Did chickens go north? New evidence for domestication, World’s Poultry Science Journal, 45, 205-218, 1989, quoted here, 8 p. (en) .
  8. ^ History of the Guinea Pig (Cavia porcellus) in South America, a summary of the current state of knowledge
  9. ^ Beja-Pereira, Albano et al., African Origins of the Domestic Donkey, Science 304, 1781, 18 juin 2004, cité ici, (en) .
  10. ^ Roger Blench, The history and spread of donkeys in Africa' (en) .

Literatuur

  • Jared Diamond: Guns, Germs and Steel, The fates of human societies. 1999, W. W. Norton & Company, ISBN 0393317552.
  • Charles Darwin: Het Varieëren van Huisdieren en Cultuurplanten, 2 delen. 1881, E. & M. Cohen.

 

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.