Noorwegen

Poll without page-refresh

Article on other languages:

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Dit artikel is in bewerking voor de Schrijfwedstrijd.
Wil je een grotere wijziging in dit artikel doorvoeren, dan is het misschien beter deze eerst op de overlegpagina voor te stellen. Voor uitleg hierover zie hier.

Kongeriket Norge/Noreg

(Details)

Basisgegevens

Officiële landstaal: Noors (Bokmål, Nynorsk), Samisch

Hoofdstad: Oslo

Regeringsvorm: Parlementaire constitutionele monarchie

Religie: luthers

Oppervlakte: 385.155 km² ^[1] (5% water)

Inwoners: 4.520.947 (2001^[2])
4.644.457 (2008^[3]) (12,1/km² (2008))

Overige

Volkslied: Ja, vi elsker dette landet

Munteenheid: Noorse kroon (NOK)

UTC: +1 (zomer +2)

Nationale feestdag: 17 mei

Web | Code | Tel. .no | NOR | 47

Voorgaande staten

← 1905

Topografie

Kaart Noorwegen (CIA)
(Spitsbergen niet afgebeeld)

___	Landen & Volken

___	Portaal Noorwegen

Noorwegen, officieel het Koninkrijk Noorwegen, is een land in Noord-Europa. Het ligt op het Scandinavisch schiereiland en grenst aan Zweden, Finland en Rusland.

Noorwegen is een constitutionele monarchie. De huidige koning is Harald V; premier is Jens Stoltenberg, die aan het hoofd staat van een coalitie van de Arbeiderspartij, Socialistisch Links en de Centrumpartij.

De hoofdstad van Noorwegen is Oslo. Andere belangrijke steden zijn Bergen, Trondheim, Stavanger, Tromsø en Kristiansand.

Geschiedenis

Zie Geschiedenis van Noorwegen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Noorwegen was een zelfstandig koninkrijk van de negende eeuw n.Chr. tot 1397, waarna het in de Unie van Kalmar terechtkwam met Denemarken en Zweden. Toen Zweden in 1521 de Unie verliet, werd Noorwegen al snel een provincie van Denemarken. Het bleef onder Deens gezag tot het in 1814 overging in Zweedse handen. Noorwegen kreeg toen een eigen grondwet en meer zelfbestuur. In 1905 werd Noorwegen weer een onafhankelijke staat met koning Haakon VII als staatshoofd.

De Noorse bevolking heeft tot twee keer toe in een referendum het lidmaatschap van de Europese Unie afgewezen.

Geografie

Noorwegen heeft met 25.148 km een ongewoon lange kustlijn^[4]. Dit getal is inclusief fjorden, kleine voor de kust gelegen eilanden en andere inhammen. De kust is omzoomd met eilanden (in het bijzonder de eilanden Lofoten en Vesterålen) en talrijke diep gekartelde fjorden. De Sognefjord, Geirangerfjord, Hardangerfjord, Nordfjord, en Oslofjord zijn de grootste en bekendste.

Noorwegen wordt vrijwel in zijn geheel beheerst door het Scandinavisch Hoogland. Hierin bevinden zich hoge plateaus zoals Dovrefjell en Hardangervidda. Galdhøpiggen, in de Jotunheimen, is het hoogste punt (2469 m); ten westen daarvan ligt Jostedalsbreen, het grootste gletsjergebied in Europa. De bergen en de plateaus worden afgewisseld door vruchtbare valleien, zoals Gudbrandsdalen, en door snelle rivieren, die hydro-elektrische energie leveren. De rivier de Glomma, ook bekend als Glåma, in het zuiden, is de langste rivier. Vanwege zijn ligging aan de Atlantische Oceaan, heeft Noorwegen een mild en vochtig klimaat voor een noordelijk land.

Overzeese gebiedsdelen

Tot het land Noorwegen behoort ook de eilandengroep Spitsbergen en het eiland Jan Mayen in de Noordelijke IJszee, en het eiland Bouvet in de Zuidelijke IJszee.

Noorwegen eist tevens een deel op van Antarctica (Koningin Maudland en Peter I-eiland).

Satellietfoto van Noorwegen (Spitsbergen niet afgebeeld)

Plaatsen

Zie ook: Lijsten van plaatsen in Noorwegen

De belangrijkste plaatsen in Noorwegen zijn:

Fjorden

Zie ook: Lijst van fjorden in Noorwegen

Er zijn zeer vele fjorden in Noorwegen. De langste fjorden zijn:

Naam	Lengte
Sognefjord (Solund–Skjolden)	204 km
Hardangerfjord (Bømlo–Odda)	179 km
Trondheimsfjord (Agdenes–Steinkjer)	126 km
Porsangerfjord (Sværholtklubben–Brennelv)	123 km
Storfjord (Fjord) (Hareidlandet–Geiranger)	110 km
Nordfjord (Husevågøy–Loen)	106 km
Oslofjord (Færder–Oslo)	100 km
Romsdalsfjord (Molde–Åndalsnes)	88 km

Gletsjers

Zie ook: Lijst van gletsjers in Noorwegen

Er zijn een aantal gletsjers in Noorwegen. Jostedalsbreen met zijarmen als onder andere de Nigardsbreen en de Briksdalsbreen en is de grootste gletsjer van het Europese continent. Andere bekende gletsjers zijn Svartisen en de Folgefonnagletsjer.

Bestuurlijke indeling

Zie provincies van Noorwegen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Noorwegen is verdeeld in 19 provincies (Noors: fylker). De provincies zijn onderverdeeld in gemeenten (Noors: kommuner). In het geval van Oslo vallen provincie en gemeente samen.

Demografie

Bevolking

Demografische ontwikkeling van Noorwegen

Noorwegen heeft 4.644.457 (2008) inwoners en heeft een vrij snel groeiende bevolking, met name in de regio Oslo en Akershus; het aantal stijgt met 0,73% per jaar (2005). De laatste jaren is de immigratie verantwoordelijk geweest voor meer dan de helft van de bevolkingstoename en 8,3% van de bevolking bestaat uit immigranten (1 januari 2006). Het land laat echter slechts in een zeer beperkt aantal asielzoekers toe en is bereid om deze mensen zo spoedig mogelijk aan andere landen over te brengen. De grootste immigrantengroepen zijn Pakistani, Zweden en Irakezen. ^[5]

Het grootste deel van de bevolking is geconcentreerd langs de zuidelijke kust en de valleien, waar de belangrijkste steden Oslo, Bergen, Stavanger, Kristiansand, en Drammen liggen. Verder in het noorden langs de kust Trondheim, en in het verre noorden liggen Narvik, Tromsø, Bodø en Hammerfest. De meerderheid van de Noren is van Scandinavische oorsprong, maar in de noordelijke provincies Finnmark en Troms is er een gemengde bevolking van Noren, Saami en een Finse minderheid (Kvenen). Het verschilt van plek tot plek waar welke bevolkingsgroep domineert.

Taal

De overgrote meerderheid van de Noren spreekt Noors. De Samische minderheid spreekt daarnaast ook haar eigen taal, het Samisch. In het uiterste noorden, in de gemeenten nabij de Finse grens, wordt ook Kveens gesproken.

Het Noors heeft twee officiële standaardvarianten: het Bokmål, dat uit het Deens voortkomt, en het Nynorsk, dat op basis van Noorse dialecten is gevormd.

Zie voor uitgebreide informatie het artikel Geschiedenis van het Noors

Godsdienst

De Lutherse Kerk is de staatskerk, maar alle andere godsdiensten genieten vrijheid van verering. De koning benoemt de negen bisschoppen en andere geestelijkheid van de Lutherse Kerk.

Een christelijke stroming die in Noorwegen is ontstaan, is die van de Noorse broeders.

Onderwijs

Het onderwijsniveau in Noorwegen is zeer hoog; de universiteiten liggen in Oslo (opgericht in 1811), Bergen (opgericht in 1946), Trondheim (opgericht in 1968), Tromsø (opgericht in 1972), Stavanger (opgericht in 2005) en Kristiansand (opgericht in 2007).

Economie

1 Noorse kroon

Bijna driekwart van het Noorse grondgebied is niet productief; minder dan 4% is gecultiveerd. Het land importeert meer dan 50% van zijn voedsel. De enorme bergweilanden worden gebruikt voor het houden van rundvee en schapen, en, in het noorden, voor rendieren. Ongeveer een kwart van Noorwegen is bebost; het hout is een belangrijke natuurlijke rijkdom en is de basis voor een van de belangrijkste industrieën. De mooie Noorse fjorden en de middernachtzon van het verre noorden trekken vele toeristen aan. De visserij (in het bijzonder van kabeljauw, haring en makreel) is belangrijk. Verse, ingeblikte en de gezouten vis uit Noorwegen worden uitgevoerd naar de hele wereld.

De belangrijkste industrieën van het land zijn aardolie- en aardgasproductie, de scheepvaart en handel. Sinds de ontdekking van aardolie in het gebied Ekofisk in 1969, zijn de aardolie en de aardgasindustrieën essentieel voor de economie van Noorwegen. Deze tak zorgt voor werkgelegenheid, maar ook verhoogde inflatie en een kwetsbaarheid voor schommelingen in de markt van de wereldaardolie (het grootste deel van de olie en het gas wordt uitgevoerd). Andere delfstoffen die worden ontgonnen zijn pyriet, koper, titanium en ijzererts, en in mindere mate steenkool, zink en lood.

Nikkel, aluminium, ferrolegeringen en half afgewerkte staal worden geproduceerd. Bijna alle elektriciteit van Noorwegen wordt geleverd door hydro-elektrische energie, en het land voert eveneens hydro-elektriciteit uit. De voedselproductie, pulp en papier, elektrochemische en scheepsbouwindustrieën zijn belangrijk voor de economie. De grote Noorse koopvaardijvloot verscheept een groot deel van de wereldhandel.

De belangrijkste handelspartners zijn het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Zweden, Nederland, Denemarken en de Verenigde Staten.

Media

Noorse kranten zijn onder andere Aftenposten, Dagbladet en Verdens Gang. De staatsomroep is NRK; TV2 is een commerciële omroep in Noorwegen.

Politiek

Noorwegen is een constitutionele monarchie. Sinds 1991 is Harald V van Noorwegen koning van Noorwegen. De uitvoerende macht, hoewel deze nominaal bij de monarch ligt, wordt door een Raad van Ministers uitgeoefend die door de premier wordt geleid. De wetgevende macht wordt bekleed in het 165 leden tellende parlement of Storting.

Na de verkiezingen van 2005 is de samenstelling van het parlement:

Partij	Aantal
Arbeiderspartij (Det norske Arbeiderparti)	61
Socialistisch Links (Sosialistisk Venstreparti)	15
Centrumpartij (Senterpartiet)	11
Conservatieve Partij (Høyre)	23
Christelijke Volkspartij (Kristelig Folkeparti)	11
Vooruitgangspartij (Fremskrittspartiet)	37
Liberale Partij (Venstre)	7

De Arbeiderspartij, Socialistische Partij en Centrumpartij waren de verkiezingen ingegaan als alternatief voor de oude regering.

Cultuur

Beroemde Noren zijn onder anderen toneelschrijver Henrik Ibsen, ontdekkingsreizigers Roald Amundsen, Fridtjof Nansen en Thor Heyerdahl, expressionistische schilder Edvard Munch, romantisch componist Edvard Grieg en romanschrijvers Knut Hamsun en Sigrid Undset, winnaars van de Nobelprijs voor de Literatuur van 1920 en van 1928 respectievelijk.

Noren vieren hun nationale feestdag op 17 mei, de Dag van de Grondwet. Vele mensen dragen bunad (klederdracht) en staan langs de straten om te kijken naar de 17 mei-optochten.

Toerisme

Zie ook: Noorse monumenten op de Werelderfgoedlijst en Lijst van musea in Noorwegen

Enkele populaire toeristische bestemmingen in Noorwegen zijn:

Osebergschip in het Vikingskipshuset-museum

Staafkerk van Lom (Noorwegen)

Preikestolen bij het Lysefjord

Sognefjord

Geirangerfjord

Schapen op de wegen: een vaak gezien verschijnsel in Noorwegen

MS Midnatsol van de Hurtigruten

Staafkerken zoals de staafkerk van Urnes (sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst) en de staafkerk van Heddal
Bryggen, de middeleeuwse haven van Bergen (sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst)
Rotskunst van Alta (sinds 1985 op de Werelderfgoedlijst)
Oslo met het Vikingskipshuset (waar opgegraven vikingschepen worden tentoongesteld), het Munchmuseum, het Frammuseum, het Kon-Tiki Museum, de Vigelandpark-beeldentuin en het kasteel Akershus Slott
Flåmsbana, de spoorbaan van Flåm, een van de steilste treintrajecten ter wereld
Nidaros-domkerk in Trondheim
Preikestolen, een hoge rots boven de Lysefjord in Forsand
Openluchtmuseum Maihaugen met 185 gebouwen het grootste openluchtmuseum van Noorwegen met de Staafkerk van Garmo uit 1150
Noordkaap

Nationale parken

Er zijn diverse nationale parken in Noorwegen zoals:

Vervoer

Wegen

De natuurlijke omstandigheden van het land hebben een grote invloed op de infrastructuur. Langs de westkust zijn verbindingen vaak afhankelijk van veren, hoewel er steeds meer tunnels en bruggen gebouwd worden. Ook voor de verbindingen tussen de kust en het centrum van het land zijn vaak tunnels nodig, de langste tunnel in Europa, Lærdalstunnel, verbindt Oslo met Bergen.

Autosnelwegen zijn vrij zeldzaam. De meeste wegen verkeren in goede staat, maar zijn vaak niet breed en kennen meestal een snelheidsbeperking, en het gebeurt niet zelden dat schapen de wegen versperren. Veel wegen zijn tolwegen. De tol wordt geïnd bij een bomstasjon. Een groot aantal steden is omringd door zulke tolpoorten, met de inkomsten wordt de plaatselijke infrastructuur uitgebouwd.

Er zijn diverse toeristisch interessante wegen zoals onder andere de Peer Gyntweg, Atlantische weg, Trollstigen, Lysebotnvegen, Gamle Strynefjellsvegen en Sognefjellsweg. Sommige zijn alleen in de zomer geopend als er geen sneeuw is.

Spoor

Het spoorwegennet bestaat voornamelijk uit verbindingen tusssen Oslo en een aantal grotere plaatsen. De langste lijn is de Nordlandsbanen naar Bodø. Ook is er de Bergensbanen naar Bergen.

Internationale verbindingen zijn er van Oslo naar Stockholm en Göteborg en van Trondheim - naar Sundsvall. In het noorden van het land is Narvik, dat niet is aangesloten op het Noorse spoorwegennet, verbonden met Kiruna in Zweden.

Luchtvaart

De belangrijkste luchthaven is Oslo Gardermoen, ten noorden van Oslo. Gardermoen is zowel voor buitenlandse vluchten als voor binnenlandse vluchten het centrum. Het binnenlandse netwerk van SAS en concurrent Norwegian is zeer uitgebreid.

Naast Oslo hebben Bergen, Stavanger, Trondheim, Sandefjord en Kristiansand vliegverbindingen met de grotere Europese steden.

Veerdiensten

De Hurtigruten is een veerdienst die van Bergen naar Kirkenes langs de Noorse kust voert. Ook met buitenlandse bestemmingen worden veerdiensten onderhouden: vanuit Hanstholm in Denemarken naar Kristiansand en daarnaast Egersund, Stavanger en Bergen; vanuit Hirtshals naar Kristiansand, Bergen en Larvik; vanuit Kiel in Duitsland naar Oslo; en vanuit Fredrikshavn in Denemarken naar Oslo.

Klimaat

Er zijn verschillende klimaten in Noorwegen. De westkust, het fjordengebied, heeft een zacht gematigd zeeklimaat, iets koeler dan Nederland. In het hoge noorden is een toendraklimaat. Ten oosten van de bergketens heerst een landklimaat. In sommige gebieden in de westelijke fjorden en het midden valt meer dan 4000 mm neerslag per jaar, terwijl de neerslag in het noorden en achter de bergen niet meer dan 600 mm per jaar bedraagt.

Sport

Sport speelt in Noorwegen een zeer grote rol. Het land heeft met name bij de wintersporten een zeer rijke sportgeschiedenis. Belangrijkste wintersport is langlaufen, met als absolute ster Bjørn Dæhlie. Ook alpineskiën is populair, hoewel het land in die sport beduidend minder successen heeft behaald. Historisch is ook schaatsen een grote sport, maar het uitblijven van aansprekende resultaten heeft de populariteit van die sport geen goed gedaan.

Belangrijkste zomersport is ook in Noorwegen het voetbal. Bij de mannen is de positie van het land bescheiden, bij de vrouwen hoort Noorwegen tot de wereldtop. Belangrijkste zaalsport is handbal. Ook unihockey, een vorm van zaalhockey, en volleybal zijn zeer snel in populariteit groeiende sporten.

Sportevenementen

Trivia

Als Noorwegen denkbeeldig om Lindesnes wordt geroteerd, komt de Noordkaap (het noordelijkste punt) bij Rome te liggen.
In Nordland is Noorwegen op z'n smalst - letterlijk. Bij Hellemobotn (Tysfjord) is de afstand tussen het eind van de fjord en de grens met Zweden slechts 6,3 km.
Het nationale dier in Noorwegen is de Noorse boskat. Een halflangharige kat die haar oorsprong rondom de bossen en boerderijen van Noorwegen vindt. Toen in 1977 het ras officieel werd erkend kwam het in het gehele land op televisie en in de kranten. De Noren zijn erg trots op 'hun' kat.