Vliegenzwam

Poll without page-refresh

Article on other languages:

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Vliegenzwam

Taxonomische indeling

Rijk:	Fungi (Schimmels)
Stam:	Basidiomycota
Klasse:	Basidiomycetes (Steeltjeszwammen)
Orde:	Agaricales
Familie:	Pluteaceae
Geslacht:	Amanita (Amaniet)

Soort

Amanita muscaria
((L.: Fr.) Lamarck, 1783)

De vliegenzwam (Wet.: Amanita muscaria (L.: Fr.) Lamarck^[1]) is een opvallende paddenstoel die ook veel in Nederland voorkomt. Het eten ervan kan leiden tot vergiftigingsverschijnselen maar de ernst hiervan valt meestal mee.

Groeiplaats

Vliegenzwammen groeien vaak in nauwe associatie (symbiose) met berk, eik, den, beuk en spar. Ze vormen een ectomycorrhiza d.w.z. dat het mycelium niet in de boom groeit, maar de haarwortels aan de buitenkant omgeeft.

Kenmerken

Het meest bekende voorkomen van de vliegenzwam is een donkerrode hoed met witte stippen. De witte stippen zijn restanten van het algeheel omhulsel (velum universale) waarin de paddenstoel 'opgesloten' zat, voordat hij uit de grond omhoog kwam. Deze spoelen bij regenachtig weer vrij snel van de hoed. De kleur van de hoed is echter variabel en kan variëren van rood over orange met gele tinten. De eerste foto in de fotogalerij hieronder geeft een idee van de variabiliteit in kleur bij vliegenzwammen.

De hoed wordt 5 tot 15 cm breed^[2]. Het vlees, de plaatjes en sporee zijn wit. De sporen zijn niet amyloïed en elliptisch van vorm (9-12 µm bij 6-9 µm). Op de witte steel zit meestal een duidelijke ring en aan de onderkant een (vlokkige) beurs. Vliegenzwammen kunnen voorkomen vanaf juli tot en met de late herfst met een hoogtepunt rond eind augustus.

Toxiciteit

Van het rode vlies op de hoed (het gedeelte van de zwam dat het vergif, muscarine, zou bevatten) zou een vliegendodend middel kunnen worden gemaakt (een mogelijke verklaring van de naam vliegenzwam). Sommigen hebben een verband gezien met hallucinaties van door de lucht vliegen bij inname, maar dit is etymologisch onjuist. Naast muscarine bevat de vliegenzwam nog een aantal andere toxische verbindingen, waarvan sommige hallucinogeen zouden zijn. De toxiciteit van deze paddenstoel wordt in de volksmond vaak overdreven - van aanraken zijn geen nadelige gevolgen te verwachten. Toch kan het opeten van een hele paddenstoel voor bv. een kleine hond in enkele uren fataal zijn.

Toch is de vliegenzwam minder giftig dan veel mensen denken. Hij wordt al lang gebruikt door verschillende volken, onder andere in Lapland waar soms één vliegenzwam werd geruild tegen één rendier. De vliegenzwam heeft namelijk bedwelmende en hallucinogene effecten en werd vaak gebruikt in rituelen. Men kan hem vers of gedroogd opeten of roken. De hele paddenstoel bevat werkzame stoffen, maar de concentratie daarvan is het hoogst in de witte stippen. De belangrijkste werkzame stoffen in de vliegenzwam zijn muscimol, muscazone en iboteenzuur.^[2] Vliegenzwammen bevatten ook het giftige muscarine, maar als de zwammen gedroogd worden verdwijnt dit.