Article on other languages:
- Čula
- Sentit_(percepció)
- Smysl_(biologie)
- Sans
- Sinn_(Wahrnehmung)
- Sense
- Senso
- Aisti
- Sens_(physiologie)
- חוש
- Զգայություն
- Senso
- Indera
- Senso
- Skynfæri
- Organi_di_senso
- 感覚
- 감각
- Zmysł
- Sentido
- Ощущение
- Sinne
- Duyu
- Cénk_sinses
- שפיראכץ
- 感官
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
Een zintuig is een fysiologisch middel dat een organisme in staat stelt tot perceptie van bepaalde voor het zintuig specifieke stimuli. Eenvoudiger gezegd is het een orgaan dat een mens of dier de mogelijkheid geeft een bepaald gedeelte van de werkelijkheid waar te nemen. De zintuigen zijn belangrijke studiegebieden van de neurowetenschappen en de cognitieve psychologie.
Inhoud |
Definitie van een zintuig
Er is onder neurologen geen algemene overeenstemming over de definitie van een zintuig. Dit betekent dat het aantal erkende zintuigen afhangt van welke definitie men hanteert. Schoolboeken noemen vaak enkel de vijf klassieke zintuigen zien, horen, proeven, ruiken en voelen, als eerste onderkend door Aristoteles. De mens heeft echter zeven zintuigen, daarnaast zijn er in dieren nog 2 zintuigen bekend.
De definitie van een zintuig is: "Een systeem dat bestaat uit sensorische cellen die reageren op een specifieke vorm van fysische energie en dat overeenstemt met een bepaalde regio (of groep van regio's) in de hersenen waar de signalen ontvangen en verwerkt worden." De verdeeldheid betreft vooral de exacte kwalificatie van de verschillende celtypen en de plaatsing van de overeenstemmende regio's in het brein.[bron?]
Menselijke zintuigen
-
Zintuig Anatomie Prikkel Gewaarwording Gezichtsvermogen Ogen Licht Zien Gehoor Slakkenhuis Luchttrilling Horen Reukzin Reukzintuig in de neusholte Moleculen/stoffen Ruiken Smaakzin Tong Moleculen/stoffen Proeven Tastzin Huid Vervorming van de huid Voelen Thermoceptie o.a. Huid Verwarming/afkoeling van de huid Warmte/kou voelen Nociceptie o.a. Huid Extreme vervorming/opwarming/afkoeling van de huid Pijn voelen Evenwichtszin Evenwichtsorganen Beweging van endolymfe Hoofdrotatie en versnelling voelen Proprioceptie Spierspoeltjes en peeszintuigen Spierspanning en rek in pezen Lichaamsstand en bewegingen voelen
De eerste vier: gezichtsvermogen, gehoor, reukzin en de smaakzin vormen samen de speciale zintuigen. Voelen kan men onderverdelen in drie aparte zintuigen, alle drie voornamelijk gelegen in de huid. Dit zijn tastzin (aanraking/druk), thermoceptie (warmte en kou) en nociceptie (pijn). Deze drie vormen de somatische zintuigen.
Zintuigen bij dieren
Analoog aan menselijke zintuigen
De meeste dieren hebben zintuigen die vergelijkbaar zijn aan die van de mens, al kan de specifieke werking en het bereik van deze zintuigen sterk verschillen.
- Geur: Honden hebben een veel sterker vermogen geuren op te pikken en te herkennen, hoewel het mechanisme gelijk is. Insecten hebben sensoren op hun antennen.
- Zicht: Sommige dieren en insecten kunnen infrarood of ultraviolet licht waarnemen met hun ogen. Dit is echter gewoon een vorm van zicht in een andere lichtfrequentie. Sommige inktvissen en vele insecten kunnen ook gepolariseerd licht waarnemen. Geleedpotigen hebben soms extra ogen, zoals vliegende insecten die drie enkelvoudige ogen (ocelli) hebben of spinnen die drie tot 4 paar ogen hebben. Veel reptielen hebben een rudimentair derde oog, dat bovenop de kop gepositioneerd is.
- Balans: Ribkwallen hebben een evenwichtsreceptor (een statocyst) die heel anders werkt dan de half-cirkelvormige kanalen van het evenwichtsorgaan bij zoogdieren.
Niet analoog aan menselijke zintuigen
Sommige dieren hebben zintuigen die mensen niet bezitten, waaronder:
- Thermoceptie of warmtezin: Groefkopadders en boa's hebben organen (zie Groeforgaan) die infrarood licht waarnemen, zo kunnen deze slangen de lichaamswarmte van hun prooi waarnemen. Dit zintuig is niet vergelijkbaar met de thermoceptie van de mens, die van de slang lijkt eerder op een extra paar ogen.
- Magnetoceptie of magnetismezin komt voor onder vogels
- Electroceptie of elektriciteitszin komt voor onder haaien en vissen.
- Echolocatie bij vleermuizen
- Stromingsdetectie bij vissen, haaien en amfibieën.
- Orgaan van Jacobson Dit is in rudimentaire vorm ook bij de mens en andere zoogdieren aanwezig (vomeronasaal orgaan), waar het dient om feromonen op te pikken van soortgenoten. Bij reptielen wordt het gebruikt om met de dubbele tong geursporen te volgen. De punten van de tong worden vlak boven de grond gehouden en daarna geanalyseerd in het orgaan van Jacobson.
Het zesde zintuig (pseudowetenschap)
'Het zesde zintuig', als uitbreiding op de 5 klassieke zintuigen, zou verantwoordelijk zijn voor zaken als telepathie en intuïtie. Binnen sommige denkbeelden of religies zoals het boeddhisme heeft het concept een naam in plaats van een nummer en wordt het uitgebreid omschreven (zie het boeddhistische concept van zes zintuigen). Het bestaan van een dergelijk zintuig is nooit aangetoond. Zeker is dat sommige van de aan dit zintuig toegeschreven 'waarnemingen' het gevolg zijn onbewuste waarnemingen van de 'gewone' zintuigen en de verwerking van deze informatie.[bron?] Zo kan men bijvoorbeeld onbewust iemands lichaamstaal en stemgeluid waarnemen en interpreteren en hierdoor het intuïtieve gevoel krijgen dat de persoon liegt.
Sterkte van de gewaarwording
De sterkte van de zintuiglijke gewaarwording hangt af van de intensiteit van de prikkel. Het verband tussen deze twee is volgens de psychofysische wet van Weber over het algemeen eerder logaritmisch dan lineair.
Zie ook
Externe links
| Menselijke Zintuigen |  |
|---|---|
|
Gezichtsvermogen -- Gehoor -- Reukzin -- Smaakzin -- Tastzin -- Evenwichtszin -- Proprioceptie -- Thermoceptie -- Nociceptie |